Trong một hệ thống báo cháy, dây cáp tín hiệu là bộ phận kết nối tủ trung tâm với đầu báo, nút nhấn khẩn, mô-đun giám sát, chuông, đèn báo và nhiều thiết bị liên quan khác. Nếu tủ trung tâm được xem là bộ phận xử lý, thì dây cáp chính là tuyến truyền dẫn giúp thông tin cảnh báo đi đúng hướng và đến đúng thiết bị. Việc lựa chọn cáp không nên chỉ dựa trên giá bán hoặc kích thước cuộn dây. Một loại cáp phù hợp cần đáp ứng đồng thời nhiều yếu tố: khả năng truyền tín hiệu, độ ổn định, mức độ chống nhiễu, khả năng chịu nhiệt, cấu tạo vật liệu, điều kiện lắp đặt và yêu cầu của hồ sơ thiết kế. Vậy chi tiết tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN là gì? Hãy cùng lscable.vn đi tìm câu trả lời thông qua bài viết dưới đây nhé!

Dây cáp tín hiệu thực hiện nhiều chức năng khác nhau. Với hệ thống báo cháy thường, cáp có thể truyền tín hiệu từ một nhóm đầu báo về tủ trung tâm. Với hệ thống báo cháy địa chỉ, cáp thường tạo thành mạch truyền thông hai chiều giữa tủ trung tâm và các thiết bị địa chỉ.

Tầm quan trọng của dây cáp tín hiệu trong hệ thống báo cháy tự động

Vai trò truyền dẫn thông tin sống còn khi xảy ra sự cố cháy nổ

Hệ thống báo cháy tự động có nhiệm vụ phát hiện nguy cơ cháy từ giai đoạn ban đầu, phát tín hiệu cảnh báo để hỗ trợ sơ tán và kích hoạt các thiết bị phòng cháy, chữa cháy. Trong toàn bộ quá trình này, dây cáp tín hiệu đóng vai trò là cầu nối truyền tải thông tin giữa các thiết bị.

Tín hiệu từ đầu báo khói, đầu báo nhiệt và các cảm biến được truyền về trung tâm báo cháy để xử lý. Ngược lại, trung tâm sẽ gửi tín hiệu điều khiển đến chuông, còi, đèn chớp, van xả khí, quạt hút khói, thang máy cứu nạn và các thiết bị liên động khác.

Khi xảy ra hỏa hoạn, nhiệt độ tăng cao và khói dày đặc có thể tạo ra môi trường khắc nghiệt. Vì vậy, dây cáp cần duy trì khả năng truyền tín hiệu trong khoảng thời gian cần thiết để hệ thống tiếp tục cảnh báo và hỗ trợ thoát nạn. Đây là lý do việc lựa chọn cáp phải đáp ứng tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN và phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của công trình.

Chỉ một sự cố trên tuyến cáp tín hiệu cũng có thể làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu, khiến nhiều thiết bị không thể hoạt động đúng chức năng vào thời điểm quan trọng nhất.

Những rủi ro nghiêm trọng khi sử dụng cáp tín hiệu không đúng quy chuẩn

Một số công trình sử dụng dây điện thông thường hoặc cáp mạng không chuyên dụng cho hệ thống báo cháy nhằm giảm chi phí hoặc do thiếu thông tin kỹ thuật. Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến nhiều rủi ro:

Báo cháy giả thường xuyên: Nhiễu điện từ từ các tuyến dây động lực có thể tạo ra xung tín hiệu không mong muốn, khiến tủ trung tâm báo lỗi hoặc báo động nhầm, lâu dần làm người sử dụng chủ quan.
Mất tín hiệu khi xảy ra cháy: Cáp không có khả năng chịu nhiệt hoặc chống cháy có thể nhanh chóng hư hỏng, làm nóng chảy lớp cách điện, gây chập mạch và gián đoạn tín hiệu.
Phát sinh khói và khí độc: Một số vật liệu vỏ cáp khi cháy có thể tạo ra lượng khói lớn và khí độc, ảnh hưởng đến khả năng quan sát, đường hô hấp và có thể gây ăn mòn thiết bị.
Không đáp ứng yêu cầu nghiệm thu: Việc sử dụng vật tư không phù hợp có thể khiến hệ thống không đáp ứng yêu cầu kiểm tra, nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, ảnh hưởng đến tiến độ bàn giao và trách nhiệm pháp lý của công trình.

Vì vậy, dây cáp tín hiệu không chỉ là vật tư kết nối mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống báo cháy. Lựa chọn đúng loại cáp ngay từ đầu là yếu tố quan trọng giúp bảo đảm tính ổn định, an toàn và hiệu quả khi xảy ra sự cố.

Khung pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng TCVN

Để bảo đảm hệ thống báo cháy vận hành an toàn và hiệu quả, Việt Nam đã ban hành nhiều tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến việc lựa chọn, lắp đặt và bảo vệ dây cáp tín hiệu. Đây là cơ sở quan trọng để áp dụng đúng tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN trong từng công trình.

TCVN 5738:2001 hệ thống báo cháy tự động

Đây là tiêu chuẩn nền tảng đối với hệ thống báo cháy tự động. Các quy định liên quan đến dây cáp tín hiệu tập trung vào những yêu cầu chính:

Cáp tín hiệu phải được lựa chọn phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của hệ thống và hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị.
Dây cáp tín hiệu chống nhiễu cần được đặt chìm hoặc bảo vệ bằng ống kim loại và các giải pháp bảo vệ phù hợp.
Phải có biện pháp hạn chế nguy cơ chập, đứt dây, chuột cắn và các tác động cơ học.
Tiết diện lõi đồng từ đầu báo đến đường cáp trục chính không nhỏ hơn 0,75 mm²; đối với cáp trục chính, tiết diện từng lõi không nhỏ hơn 0,4 mm².

TCVN 7447:2004 thi công lắp đặt hệ thống điện

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu chung về thi công và lắp đặt hệ thống điện, bao gồm những nguyên tắc liên quan đến hệ thống báo cháy:

Dây cáp tín hiệu phải được lắp đặt theo các quy phạm kỹ thuật hiện hành.
Cần bảo đảm khoảng cách an toàn với các hệ thống điện khác, tối thiểu 0,5 m theo yêu cầu áp dụng.
Không lắp chung mạch điện báo cháy với mạch có điện áp trên 60V trong cùng đường ống, hộp, bó hoặc rãnh kín, trừ trường hợp có vách ngăn bằng vật liệu không cháy.

QCVN 01:2019/BCA quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về PCCC

Quy chuẩn này quy định các yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy đối với công trình, trong đó hệ thống dây cáp báo cháy cần được bảo vệ và lắp đặt phù hợp:

Cáp tín hiệu và dây cấp nguồn phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật liên quan của hệ thống báo cháy.
Phải có thực hiện cách bảo vệ dây cáp trước tác động cơ học, nhiệt độ cao và các nguy cơ gây hư hỏng.
Các vị trí xuyên tường, xuyên trần sau thi công cần được chèn bịt bằng vật liệu không cháy.

Mối liên hệ giữa các tiêu chuẩn

Các tiêu chuẩn và quy chuẩn trên bổ sung cho nhau trong quá trình thiết kế, thi công và vận hành hệ thống:

TCVN 5738:2001 tập trung vào yêu cầu kỹ thuật của hệ thống báo cháy và dây tín hiệu.
TCVN 7447:2004 quy định các nguyên tắc thi công, lắp đặt.
QCVN 01:2019/BCA đưa ra các yêu cầu quản lý và kỹ thuật về phòng cháy, chữa cháy đối với công trình.

Việc tuân thủ đồng bộ các quy định liên quan giúp hệ thống báo cháy được thiết kế và lắp đặt đúng yêu cầu, góp phần bảo đảm an toàn, hiệu quả vận hành và đáp ứng các điều kiện pháp lý cần thiết.

Chi tiết thông số kỹ thuật của dây cáp tín hiệu báo cháy theo TCVN

Yêu cầu về lõi đồng và tiết diện dây dẫn

Lõi dẫn điện là bộ phận quyết định trực tiếp đến khả năng truyền tín hiệu của cáp báo cháy. Theo các yêu cầu kỹ thuật liên quan, lõi cáp thường sử dụng đồng có độ tinh khiết cao nhằm bảo đảm khả năng dẫn điện ổn định và hạn chế điện trở trong quá trình vận hành.

Về tiết diện, dây dẫn cần được lựa chọn phù hợp với từng loại hệ thống và khoảng cách truyền tín hiệu. Hệ thống báo cháy thông thường thường sử dụng lõi có tiết diện từ 0,5 mm² trở lên, trong khi hệ thống báo cháy địa chỉ hoặc tuyến cáp có khoảng cách lớn có thể cần tiết diện từ 1,0–1,5 mm². Việc lựa chọn đúng tiết diện giúp giảm sụt áp và duy trì điện áp ổn định cho các thiết bị đầu cuối.

Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng khi đánh giá tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN, bởi thông số dây dẫn ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của toàn bộ hệ thống.

Yêu cầu về lớp cách điện và vỏ bọc LSZH

Lớp cách điện và vỏ bọc có vai trò bảo vệ lõi dẫn trước nhiệt độ, tác động cơ học và các yếu tố từ môi trường. Trong các công trình có yêu cầu cao về an toàn cháy, vật liệu LSZH (Low Smoke Zero Halogen – ít khói, không halogen) thường được ưu tiên sử dụng.

Đặc tính của vật liệu Low Smoke Zero Halogen (LSZH)

Khi cháy, các loại cáp sử dụng vật liệu nhựa thông thường như PVC có thể tạo ra nhiều khói đen và khí chứa halogen độc hại. Những loại khí này không chỉ gây ảnh hưởng đến khả năng quan sát, hô hấp trong quá trình thoát nạn mà còn có thể gây ăn mòn thiết bị điện tử.

Trong khi đó, cáp LSZH được thiết kế nhằm giảm lượng khói phát sinh và hạn chế khí halogen khi tiếp xúc với lửa. Nhờ đó, loại vật liệu này đặc biệt phù hợp với những công trình đông người như bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại và các khu vực công cộng.

Điện trở cách điện và điện trở vòng dây

Điện trở cách điện là thông số quan trọng giúp hạn chế hiện tượng rò rỉ điện và bảo đảm tín hiệu được truyền ổn định trên toàn tuyến cáp. Giá trị điện trở cách điện cần đạt mức phù hợp theo yêu cầu kỹ thuật của loại cáp và điều kiện vận hành.

Bên cạnh đó, điện trở vòng dây cũng cần được tính toán chính xác để trung tâm báo cháy có thể nhận diện đúng trạng thái và vị trí của các thiết bị trên tuyến. Việc kiểm soát đồng thời các thông số này là yếu tố cần thiết để hệ thống hoạt động ổn định và đáp ứng tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN.

Cách lựa chọn và lắp đặt dây cáp tín hiệu báo cháy phù hợp

Để hệ thống hoạt động ổn định, việc lựa chọn và lắp đặt dây cáp cần đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, điều kiện công trình và khả năng bảo vệ khi xảy ra cháy. Tuân thủ tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN là cơ sở quan trọng để lựa chọn vật tư phù hợp.

Bảo vệ cáp khỏi các tác động gây hư hỏng: Cáp tín hiệu cần được bảo vệ nhằm hạn chế nguy cơ chập, đứt dây, chuột hoặc côn trùng cắn và các tác động cơ học khác. Các vị trí xuyên tường, xuyên trần sau thi công cũng cần được chèn bịt phù hợp để không làm ảnh hưởng đến yêu cầu chịu lửa của kết cấu.
Ưu tiên sử dụng dây cáp tín hiệu lõi đồng riêng cho mạch báo cháy: Các mạch tín hiệu của hệ thống báo cháy cần sử dụng dây dẫn riêng và cáp có lõi bằng đồng. Nếu sử dụng cáp thông tin lõi đồng của mạng thông tin hỗn hợp, các kênh liên lạc phải được tách riêng.
Lựa chọn tiết diện lõi phù hợp: Tiết diện dây cần được xác định dựa trên độ sụt áp cho phép của hệ thống. Tổng tiết diện lõi đồng của đường cáp trục chính không được nhỏ hơn 0,75 mm², trong khi tiết diện từng lõi không được nhỏ hơn 0,5 mm².
Kiểm soát điện trở đường dây: Tổng điện trở của đường dây tín hiệu trên mỗi kênh báo cháy không được vượt quá 100 Ω và phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của từng loại trung tâm báo cháy.
Ưu tiên cáp chịu nhiệt và chống cháy cho mạch điều khiển quan trọng: Cáp điều khiển thiết bị ngoại vi và dây tín hiệu kích hoạt hệ thống chữa cháy tự động cần có khả năng chịu nhiệt, chống cháy trong thời gian yêu cầu. Trường hợp dùng cáp thông thường, phải có biện pháp bảo vệ khỏi tác động của nhiệt trong tối thiểu 30 phút.
Không lắp chung với đường dây điện áp cao: Không nên lắp chung dây tín hiệu báo cháy và dây điều khiển điện áp thấp với đường dây có điện áp trên 110 V trong cùng đường ống, hộp, bó hoặc rãnh kín. Trường hợp cần thiết phải có vách ngăn bằng vật liệu không cháy đáp ứng yêu cầu chịu lửa.
Sử dụng giải pháp chống nhiễu phù hợp: Với công trình có nguồn phát nhiễu hoặc hệ thống báo cháy địa chỉ, nên sử dụng cáp và dây tín hiệu chống nhiễu. Nếu sử dụng dây không chống nhiễu, cần luồn trong ống hoặc hộp kim loại có tiếp đất.
Lựa chọn dây phù hợp cho hệ thống báo cháy địa chỉ: Dây tín hiệu kết nối các thiết bị địa chỉ nên đáp ứng yêu cầu chống nhiễu và chống cháy. Trong một số cấu hình mạch vòng, có thể áp dụng loại dây chống nhiễu theo yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.

FAQs – Câu hỏi liên quan đến chi tiết tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN

Làm sao để biết cáp tín hiệu tôi mua có đạt tiêu chuẩn TCVN không? Khi mua cáp, bạn nên yêu cầu nhà cung cấp cung cấp các chứng chỉ chất lượng và kết quả kiểm định của sản phẩm. Các chứng chỉ này phải thể hiện rõ sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn TCVN có liên quan như TCVN 5738 hoặc các tiêu chuẩn viện dẫn như IEC 60331-21.
Lớp chống nhiễu của cáp báo cháy nên nối đất ở đâu? Vị trí nối đất phải tuân theo thiết kế và hướng dẫn kỹ thuật của hệ thống. Việc nối một đầu hay hai đầu phụ thuộc vào cấu trúc chống nhiễu, thiết bị và phương án nối đất. Không nên tự ý nối đất khi chưa xác định rõ yêu cầu.
Điểm khác biệt mấu chốt giữa cáp chống cháy (IEC 60331) và cáp chậm cháy (IEC 60332) là gì? Cáp chậm cháy (Flame Retardant) chỉ có khả năng không tự duy trì sự cháy lan của ngọn lửa và sẽ cháy hỏng khi nguồn nhiệt duy trì liên tục. Trong khi đó, cáp chống cháy (Fire Resistant) có cấu tạo lớp băng khoáng mica chịu nhiệt cao, giúp mạch điện vẫn dẫn tín hiệu và vận hành liên tục trong đám cháy ở nhiệt độ lên tới 750°C – 950°C suốt từ 90 đến 180 phút.
Tiết diện dây cáp tín hiệu báo cháy thường dùng là bao nhiêu? Tiết diện thông dụng và đạt chuẩn kỹ thuật hiện nay cho mạch tín hiệu Loop và Zone là 0.75 mm² hoặc 1.5 mm² (lõi đôi xoắn chống nhiễu)[13]. Riêng đối với đường dây cấp nguồn 24VDC và đường kích hoạt chuông còi báo động, khuyến nghị sử dụng cáp có tiết diện từ 1.5 mm² đến 2.5 mm² để tránh hiện tượng sụt áp.

Chi tiết tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN cần được xem xét trên nhiều phương diện: Khả năng truyền tín hiệu, tiết diện, chống nhiễu, chống cháy, duy trì mạch, phương pháp đi dây, bảo vệ tuyến cáp và kiểm tra nghiệm thu. TCVN 5738:2021 là cơ sở quan trọng, nhưng việc lựa chọn cuối cùng còn phải căn cứ vào nhóm tiêu chuẩn liên quan, hồ sơ thiết kế, yêu cầu của cơ quan quản lý và tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất. Theo các chuyên gia của lscable.vn một loại cáp đúng không chỉ là loại có thông số đẹp trên bao bì. Đó là loại phù hợp với thiết bị, tuyến lắp đặt, điều kiện công trình và kịch bản an toàn cháy. Do đó, chủ đầu tư và đơn vị thi công nên kiểm tra kỹ chứng chỉ, tính toán sụt áp, bảo vệ đường dây và lập hồ sơ nghiệm thu đầy đủ trước khi đưa hệ thống vào sử dụng.

Danh mục sản phẩm

Chi tiết tiêu chuẩn dây cáp tín hiệu của hệ thống báo cháy theo TCVN